ترموستات چیست و چگونه کار می‌کند؟ علائم خرابی ترموستات خودرو

موتور خودرو برای عملکرد بهینه نیاز به دمای مشخصی دارد. اگر دمای موتور بیش‌ازحد بالا یا پایین باشد، راندمان کاهش یافته و قطعات موتور دچار آسیب می‌شوند. در این میان، ترموستات ماشین نقش کلیدی دارد و مسئول تنظیم جریان آب رادیاتور به داخل موتور است تا دمای آن در محدوده استاندارد باقی بماند. ترموستات علاوه‌بر کنترل دما، به کاهش مصرف سوخت و بهبود عمر موتور نیز کمک می‌کند.

با توجه به اهمیت این قطعه، دانستن اینکه ترموستات چیست، چگونه کار می‌کند و نشانه‌های خرابی آن شامل چه مواردی است، برای هر راننده ضروری است. همچنین آشنایی با روش‌های تست سالم‌بودن ترموستات و نکات نگهداری آن می‌تواند از هزینه‌های تعمیرات جلوگیری کند.

ترموستات چیست و چگونه کار می‌کند؟

اگر برای شما هم این سوال پیش آمده که «دقیقا ترموستات چیست؟»، باید بگوییم که Thermostat یا دستگاه تنظیم حرارت، یک شیر مکانیکی است که مسیر جریان آب رادیاتور را کنترل می‌کند. این قطعه با دقت بالا طراحی شده تا در دمای پایین موتور مسیر جریان آب را مسدود کند و موتور سریع‌تر به دمای کاری برسد و در دمای بالا مسیر را باز کند تا موتور خنک شود.

ترموستات ماشین معمولاً شامل یک دماپا است که حساسیت بالایی به تغییرات دما دارد. این دماپا با افزایش دمای موتور، باز شده و اجازه عبور جریان آب از رادیاتور را می‌دهد. وقتی دمای موتور کاهش پیدا کند، ترموستات مسیر جریان را مسدود می‌کند تا موتور سریع‌تر گرم شود.

برخی رانندگان به اشتباه فکر می‌کنند می‌توانند با برداشتن ترموستات ماشین در فصل سرد و گرم، از گرم‌شدن یا سردشدن موتور جلوگیری کنند. این تصور کاملاً اشتباه است، زیرا بدون ترموستات، موتور یا بیش‌ازحد داغ می‌شود و یا هرگز به دمای بهینه نمی‌رسد.

برخی تصور می‌کنند با برداشتن ترموستات در فصول سرد یا گرم، می‌توانند از داغ شدن یا سرد شدن بیش از حد موتور جلوگیری کنند، در حالی که این کار اشتباه بزرگی است. وظیفه اصلی ترموستات تنظیم و کنترل جریان مایع خنک‌کننده بر اساس دمای موتور است. اگر این قطعه حذف شود، در هوای سرد موتور دیر به دمای کاری می‌رسد که باعث افزایش مصرف سوخت، کاهش کارایی روغن موتور و استهلاک بیشتر قطعات می‌شود. در مقابل، در هوای گرم به دلیل نبود کنترل مناسب، احتمال داغ کردن موتور بسیار بالا می‌رود. رسیدن موتور به دمای بهینه برای عملکرد صحیح، کاهش آلایندگی و افزایش عمر قطعات ضروری است. به همین دلیل، همیشه باید از ترموستات استاندارد مخصوص خودرو استفاده کرد و عملکرد آن را در سرویس‌های دوره‌ای بررسی و در صورت لزوم تعویض نمود.

استفاده از ترموستات مناسب و تست دوره‌ای آن با کمک نرم‌افزار یادآور سرویس‌دوره‌ای خودرو می‌تواند از بروز مشکلات جدی در موتور جلوگیری کند و راندمان خودرو را افزایش دهد.

نشانه‌های خرابی ترموستات

ترموستات ماشین سالم نقش مهمی در حفظ دمای بهینه موتور دارد. خرابی این قطعه کوچک اما حیاتی می‌تواند عملکرد موتور را مختل کرده و منجر به مشکلات جدی در سیستم خنک‌کننده و مصرف سوخت شود. در ادامه، مهم‌ترین نشانه‌های خرابی ترموستات را بررسی می‌کنیم:

گرم‌شدن بیش‌ازحد موتور

اگر ترموستات ماشین باز نشود، جریان آب رادیاتور به موتور محدود می‌شود و موتور بیش‌ازحد داغ می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث سوختن واشر سرسیلندر، کاهش عمر قطعات موتور و حتی ایجاد خسارت جدی به سیلندرها شود. رانندگان معمولاً اولین نشانه را با مشاهده عقربه دمای موتور یا خروج بخار از رادیاتور متوجه می‌شوند.

حرارت پایین موتور در حین کار

اگر ترموستات ماشین باز بماند، موتور هیچ‌گاه به دمای کاری مناسب نمی‌رسد و همیشه سرد باقی می‌ماند. این وضعیت باعث کاهش راندمان موتور و افزایش مصرف سوخت می‌شود، زیرا سوخت به‌درستی نمی‌سوزد. علاوه‌بر این، بخاری خودرو در فصل سرد عملکرد کافی ندارد و موتور ممکن است دچار رسوب یا مشکلات ناشی از احتراق ناقص شود که به‌مرور زمان باعث کاهش عمر قطعات موتور می‌شود.

نوسان دمای موتور

نوسان غیرعادی دمای موتور یکی از نشانه‌های رایج خرابی دماپا است. در این حالت، موتور گاهی بیش از حد گرم و گاهی پایین‌تر از دمای مطلوب کار می‌کند که می‌تواند باعث کاهش راندمان سوخت و کارکرد نامنظم موتور شود. این تغییرات مداوم دما فشار اضافی به سیستم خنک‌کننده وارد می‌کند و ممکن است به‌مرور زمان عمر رادیاتور، پمپ آب و سایر قطعات مرتبط با خنک‌کننده را کاهش دهد. رانندگان معمولاً این مشکل را با مشاهده عقربه دما یا نوسان بخاری خودرو در فصل سرد متوجه می‌شوند.

خروج بخار یا آب از رادیاتور

اگر ترموستات ماشین به‌درستی عمل نکند، فشار داخل سیستم خنک‌کننده افزایش می‌یابد و ممکن است شاهد خروج بخار یا نشت آب از رادیاتور و اتصالات آن باشیم. این وضعیت معمولاً با بوی غیرعادی، بخار روی درب رادیاتور و تغییر رنگ آب خنک‌کننده همراه است و نشانه‌ای واضح از مشکل در سیستم خنک‌کننده محسوب می‌شود. ادامه کار با ترموستات معیوب می‌تواند باعث آسیب به واشر سرسیلندر، کاهش عمر رادیاتور و سایر قطعات موتور شود، بنابراین بررسی سریع و تعمیر به‌موقع آن ضروری است.

کاهش کارایی بخاری خودرو

در فصل سرد، اگر ترموستات خراب باشد، موتور به‌سرعت به دمای کاری مناسب نمی‌رسد و بخاری خودرو عملکرد مطلوبی ندارد. این موضوع نه‌تنها راحتی راننده و سرنشینان را کاهش می‌دهد، بلکه نشان‌دهنده اختلال در سیستم خنک‌کننده و جریان آب موتور است. ادامه استفاده از خودرو در این شرایط می‌تواند منجر به سردماندن موتور، افزایش مصرف سوخت و ایجاد رسوبات داخل سیستم خنک‌کننده شود، بنابراین بررسی و تعمیر سریع ترموستات ماشین اهمیت بالایی دارد.

علت خرابی ترموستات

ترموستات ماشین وظیفه کنترل دمای موتور را بر عهده دارد و خرابی آن می‌تواند باعث مشکلاتی در عملکرد موتور و سیستم خنک‌کننده شود. شناخت دلایل اصلی خرابی به نگهداری بهتر و پیشگیری از آسیب‌های جدی کمک می‌کند:

• رسوب و گرفتگی: رسوبات موجود در آب رادیاتور می‌تواند مسیر ترموستات را مسدود کند و مانع عملکرد صحیح آن شود. این مشکل باعث دیر گرم شدن یا بیش‌ازحد گرم‌شدن موتور می‌شود.
• فرسودگی مکانیکی: با گذشت زمان، مکانیزم ترموستات ماشین دچار فرسودگی می‌شود و ممکن است به‌درستی باز یا بسته نشود. این مسئله باعث نوسان دمای موتور می‌شود.
• دمای بیش‌ازحد موتور: گرمای بیش‌ازحد موتور می‌تواند باعث آسیب ترموستات یا از بین رفتن خاصیت دماپا شود. در این حالت، سیستم خنک‌کننده نمی‌تواند دمای موتور را به‌خوبی کنترل کند.
• عیب در دماپا: مشکل در دماپا باعث می‌شود ترموستات به‌موقع باز یا بسته نشود و دمای موتور تنظیم نشود. بررسی و تعویض دماپا در صورت نیاز، عملکرد ترموستات را تضمین می‌کند.

برای جلوگیری از خرابی، باید ترموستات ماشین به صورت دوره‌ای بررسی و در صورت نیاز تعویض شود. برای خرید قطعات باکیفیت، ما خرید آنلاین ترموستات را توصیه می‌‌کنیم. همچنین اگر خودروی چینی دارید، مطالعه مقاله معرفی بهترین برندهای لوازم یدکی خودروهای چینی می‌تواند به شما در انتخاب برند ترموستات کمک کند.

 تست سالم‌بودن دستگاه تنظیم حرارت

سالم‌بودن ترموستات ماشین برای عملکرد بهینه موتور حیاتی است و بررسی دوره‌ای آن می‌تواند از آسیب جدی به موتور جلوگیری کند. در ادامه روش‌های ساده و قابل اعتماد برای تست ترموستات را بررسی می‌کنیم:

• تست با آب جوش: ترموستات را از موتور جدا کرده و در آب جوش قرار دهید. اگر سالم باشد، با افزایش دما باز می‌شود و مکانیزم آن درست عمل می‌کند.
• تست با دماسنج: دمای بازشدن ترموستات ماشین را با دماسنج اندازه بگیرید و با مشخصات کارخانه مقایسه کنید. این روش ساده نشان می‌دهد ترموستات در دمای مناسب عمل می‌کند یا خیر.
• بررسی عملکرد موتور: موتور را روشن کنید و دمای آن را کنترل کنید. اگر موتور سریع به دمای کاری برسد و دما ثابت بماند، ترموستات سالم است.

توجه داشته باشید که تست ترموستات بدون دقت و ابزار مناسب ممکن است منجر به آسیب قطعه یا موتور شود. اگر خودروی شما جزء خودروهای چینی است، مطالعه راهنمای تعمیر و نگهداری خودروهای چینی در این زمینه می‌تواند اطلاعات دقیقی در اختیار شما قرار دهد.

سوالات رایج

1. اگر دستگاه تنظیم حرارت عمل نکند چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر ترموستات ماشین عمل نکند، موتور یا بیش‌ازحد گرم می‌شود یا هیچ‌گاه به دمای کاری مناسب نمی‌رسد. این وضعیت می‌تواند باعث آسیب به واشر سرسیلندر، کاهش راندمان موتور و افزایش مصرف سوخت شود.

2. علائم بازماندن ترموستات چیست؟

اگر ترموستات باز بماند، موتور هیچ‌گاه گرم نمی‌شود، مصرف سوخت افزایش می‌یابد، بخاری خودرو در فصل سرد به‌درستی کار نمی‌کند و راندمان موتور کاهش می‌یابد.

3. طول عمر ترموستات چقدر است؟

طول عمر ترموستات ماشین معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال یا حدود ۱۰۰ هزار کیلومتر است، اما عوامل محیطی و کیفیت ساخت قطعه می‌تواند این مدت را کاهش یا افزایش دهد.

4. سوراخ کوچک روی ترموستات برای چیست؟

ترموستات‌ها معمولاً دارای یک سوراخ کوچک هستند که برای تنظیم فشار و تخلیه هوا از سیستم خنک‌کننده استفاده می‌شود و از جمع‌شدن هوا در رادیاتور جلوگیری می‌کند.

جمع‌بندی

ترموستات خودرو قطعه‌ای کوچک اما حیاتی است که کنترل دمای موتور را بر عهده دارد و نقش مهمی در افزایش راندمان، کاهش مصرف سوخت و طول عمر موتور ایفا می‌کند. دانستن اینکه ترموستات چیست؟، نحوه عملکرد آن، علائم خرابی و روش‌های تست، به رانندگان کمک می‌کند مشکلات احتمالی را قبل از آسیب جدی شناسایی کنند. انجام تست سالم‌بودن این قطعه، باعث می‌شود از سلامت ترموستات مطمئن شوید و در صورت نیاز آن را تعویض کنید. این کار، باعث می‌شود خودرو همیشه در شرایط بهینه کار کند و رانندگی امن‌تر و مطمئن‌تری داشته باشید.